Bu çalışma, Açıköğretim Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I dersine hazırlanan öğrencilerin dönem boyunca karşılaşabilecekleri temel konuları tekrar etmelerine yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır.
Hazırlanan sınavda toplam 100 özgün çoktan seçmeli soru bulunmaktadır. Sorular herhangi bir çıkmış sınavdan veya hazır soru bankasından alınmamış, dersin temel konu başlıkları incelenerek özel olarak oluşturulmuştur.
Sınavda Hangi Konular Bulunuyor?
Osmanlı Devleti’nin Son Dönemi
Bu bölümde Osmanlı Devleti’nin XIX. yüzyıldan itibaren karşı karşıya kaldığı siyasi, askerî, ekonomik ve toplumsal sorunlar ele alınmaktadır.
Tanzimat ve Islahat Fermanları, Kanun-ı Esasi, I. ve II. Meşrutiyet dönemleri, Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık gibi fikir akımları bu kapsamda değerlendirilir.
Öğrencilerin yalnızca olayların tarihlerini değil, Osmanlı Devleti’nin neden reformlara ihtiyaç duyduğunu ve yapılan yeniliklerin hangi sorunlara çözüm üretmeye çalıştığını anlamaları önemlidir.
Trablusgarp ve Balkan Savaşları
Osmanlı Devleti’nin son dönemindeki önemli askerî ve siyasi gelişmelerden biri Trablusgarp Savaşı’dır. Bu süreç aynı zamanda Mustafa Kemal’in askerî ve teşkilatçılık yeteneğinin görüldüğü erken dönemlerden biridir.
Balkan Savaşları bölümünde ise Osmanlı Devleti’nin Balkanlardaki toprak kayıpları, yaşanan göçler ve savaşların devlet üzerindeki siyasi ve toplumsal sonuçları üzerinde durulmaktadır.
Birinci Dünya Savaşı
Birinci Dünya Savaşı’nın nedenleri, Osmanlı Devleti’nin savaşa katılması ve mücadele ettiği cepheler sınavın önemli konuları arasındadır.
Özellikle;
- Çanakkale Cephesi,
- Kafkas Cephesi,
- Kanal Cephesi,
- Irak ve Suriye-Filistin cepheleri,
- Osmanlı Devleti’nin müttefiklerine yardım ettiği cepheler
hakkındaki temel bilgilerin bilinmesi gerekir.
Çanakkale Savaşları’nın Mustafa Kemal’in askerî kariyerine etkisi ve savaşın genel seyri üzerindeki sonuçları da önemli çalışma alanlarındandır.
Mondros Ateşkes Antlaşması ve İşgaller
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, Millî Mücadele dönemine geçişin temel gelişmelerinden biridir.
Ateşkes sonrasında Anadolu’nun çeşitli bölgelerinin işgal edilmesi, Osmanlı ordusunun önemli ölçüde terhis edilmesi ve özellikle İzmir’in işgali, millî direniş hareketlerinin güçlenmesine neden olmuştur.
Bu bölümde öğrencilerin işgaller ile Kuvay-ı Milliye hareketinin ortaya çıkışı arasındaki bağlantıyı kurabilmesi önemlidir.
Millî Mücadele’nin Başlangıcı
Mustafa Kemal’in 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışı ile başlayan süreç, sınavın en önemli bölümlerinden biridir.
Bu kapsamda;
- Samsun’a çıkış,
- Havza Genelgesi,
- Amasya Genelgesi,
- Erzurum Kongresi,
- Sivas Kongresi,
- Amasya Görüşmeleri,
- Temsil Heyetinin Ankara’ya gelişi
gibi gelişmeler ele alınmaktadır.
Özellikle millî egemenlik, tam bağımsızlık ve millet iradesi düşüncelerinin hangi belgelerde ve hangi aşamalarda öne çıktığı iyi anlaşılmalıdır.
Erzurum ve Sivas Kongreleri
Kongreler dönemi Millî Mücadele’nin örgütlenme sürecinin temelini oluşturur.
Erzurum Kongresi bölgesel olarak toplanmasına rağmen bütün ülkeyi ilgilendiren kararlar almıştır. Sivas Kongresi’nde ise farklı millî cemiyetlerin tek çatı altında birleştirilmesi sağlanmıştır.
Bu bölümde kongrelerin benzer ve farklı yönlerinin karşılaştırılması sınav açısından önemlidir.
Misak-ı Millî ve İstanbul’un İşgali
Son Osmanlı Meclis-i Mebusanında kabul edilen Misak-ı Millî, Millî Mücadele’nin siyasi hedeflerini ortaya koyan temel belgelerden biridir.
Misak-ı Millî’nin kabul edilmesinden sonra İstanbul’un İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesi, Ankara’da yeni bir meclisin açılması sürecini hızlandırmıştır.
TBMM’nin Açılması
23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılması, Türk siyasi tarihinde egemenlik anlayışı açısından büyük bir dönüm noktasıdır.
Bu dönemde;
- millî egemenlik,
- güçler birliği,
- TBMM’nin yetkileri,
- iç ayaklanmalar,
- Hıyanet-i Vataniye Kanunu,
- İstiklal Mahkemeleri
gibi konular ele alınmaktadır.
Öğrencilerin TBMM’nin neden olağanüstü yetkilere sahip bir meclis olarak çalıştığını dönemin savaş koşullarıyla ilişkilendirmeleri yararlı olacaktır.
Kuvay-ı Milliye’den Düzenli Orduya Geçiş
Kuvay-ı Milliye birlikleri işgallere karşı ilk silahlı direnişi gerçekleştirmiş olsa da düzenli bir düşman ordusuna karşı uzun süreli savaş yürütmek için yeterli değildi.
Bu nedenle TBMM tarafından düzenli ordunun kurulmasına geçildi.
Düzenli orduya geçişin nedenleri ve Çerkez Ethem olayı bu bölümün önemli konuları arasındadır.
Sevr Antlaşması
Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Sevr Antlaşması, Anadolu’yu önemli ölçüde paylaşmayı ve Türk egemenliğini sınırlandırmayı öngörmekteydi.
Millî Mücadele hareketinin Sevr’i kabul etmemesi ve antlaşmanın uygulanamaması, TBMM’nin askerî ve siyasi başarısıyla doğrudan ilişkilidir.
Doğu, Güney ve Batı Cepheleri
Millî Mücadele sırasında farklı bölgelerde farklı özelliklere sahip savaşlar yaşanmıştır.
Doğu Cephesi’nde Ermenistan’a karşı mücadele gerçekleştirilmiş ve Gümrü Antlaşması imzalanmıştır.
Güney Cephesi’nde Maraş, Urfa ve Antep gibi şehirlerde halk direnişi önemli rol oynamıştır.
Batı Cephesi ise Yunan ordusuna karşı yürütülen savaşların ana merkezi olmuştur.
İnönü Savaşları
I. ve II. İnönü Savaşları, yeni kurulan düzenli ordunun önemli sınavları arasındadır.
Bu savaşların yalnız askerî sonuçları değil, TBMM’nin iç ve dış siyasetteki konumuna sağladığı katkılar da bilinmelidir.
Özellikle I. İnönü sonrasında Londra Konferansı’na TBMM’nin çağrılması, askerî başarı ile diplomatik tanınma arasındaki ilişki açısından önem taşır.
Kütahya-Eskişehir Savaşları ve Sakarya
Kütahya-Eskişehir Savaşları sonrasında Türk ordusunun Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmesi, savaşın sona erdiği anlamına gelmez. Bu geri çekilme ordunun korunmasına yönelik stratejik bir karardır.
Ardından Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi verilmiş ve Tekâlif-i Milliye Emirleri yayımlanmıştır.
Sakarya Meydan Muharebesi ise Millî Mücadele’nin en önemli dönüm noktalarından biridir.
Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi
26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruz, Yunan ordusunun Anadolu’dan çıkarılmasını amaçlayan kesin sonuçlu harekâttır.
30 Ağustos’taki Başkomutan Meydan Muharebesi’nin ardından Türk ordusu hızla ilerlemiş ve 9 Eylül 1922’de İzmir kurtarılmıştır.
Bu gelişmeler Millî Mücadele’nin askerî safhasının büyük ölçüde tamamlanmasını sağlamıştır.
Mudanya Ateşkes Antlaşması
Mudanya Ateşkesi ile Türk-Yunan silahlı çatışmaları sona ermiş ve barış görüşmelerinin yolu açılmıştır.
Doğu Trakya’nın savaş yapılmadan Türkiye’ye bırakılması, askerî zaferlerin diplomatik kazanıma dönüştürülmesinin önemli örneklerinden biridir.
Saltanatın Kaldırılması
Lozan Konferansı öncesinde Türkiye’yi hangi hükûmetin temsil edeceği konusunda yaşanabilecek çift başlılığın önüne geçmek amacıyla 1 Kasım 1922’de saltanat kaldırılmıştır.
Bu gelişmeyle Osmanlı Devleti’nin monarşik egemenlik yapısı hukuken sona ermiştir.
Lozan Barış Antlaşması
Lozan Barış Antlaşması, Millî Mücadele’nin askerî başarılarının uluslararası alanda tanınmasını sağlayan temel belgedir.
Sınavda özellikle;
- kapitülasyonların kaldırılması,
- Musul meselesi,
- Türk-Yunan nüfus mübadelesi,
- Karaağaç,
- azınlıklar,
- Osmanlı borçları,
- Boğazlar
gibi başlıklara dikkat edilmelidir.
Lozan ile Sevr arasındaki temel farklılıkların anlaşılması da önemlidir.
Cumhuriyet’in İlanı ve İç Politik Gelişmeler
29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle Türkiye’nin yönetim biçimi kesin olarak belirlenmiştir.
Bu bölümde ayrıca;
- Halifeliğin kaldırılması,
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası,
- Şeyh Sait İsyanı,
- Takrir-i Sükûn,
- İzmir Suikastı,
- Serbest Cumhuriyet Fırkası,
- Menemen Olayı
gibi erken Cumhuriyet dönemi siyasi gelişmeleri ele alınmaktadır.
Bu olayların yeni Cumhuriyet rejiminin yerleşmesi üzerindeki etkileri özellikle önemlidir.
Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası
Atatürk dönemi dış politikasının temel yaklaşımı bağımsızlık, gerçekçilik ve barış anlayışıdır.
Bu bölümde;
- Musul Sorunu,
- Türkiye’nin Milletler Cemiyetine üyeliği,
- Balkan Antantı,
- Montreux Boğazlar Sözleşmesi,
- Sadabat Paktı,
- Türk-Yunan ilişkileri,
- Hatay meselesi
gibi konular bulunmaktadır.
Özellikle “Yurtta sulh, cihanda sulh” anlayışının dış politika uygulamalarına nasıl yansıdığına dikkat edilmelidir.
100 Soruluk Çalışmanın Amacı
Hazırlanan bu 100 soruluk çalışma yalnızca tarih ve kavram ezberini ölçmek amacıyla oluşturulmamıştır.
Sorularda;
- olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kurma,
- kronolojik sıralama yapma,
- siyasi gelişmeleri yorumlama,
- benzer olayları karşılaştırma,
- askerî başarıların diplomatik sonuçlarını değerlendirme
becerilerine de ağırlık verilmiştir.
PDF’nin ilk bölümünde 100 özgün soru, ardından cevap anahtarı, son bölümünde ise bütün soruların ayrıntılı çözümleri bulunmaktadır.
Öğrencilerin yanlış cevapladıkları sorularda yalnızca doğru şıkkı ezberlemeleri yerine, çözüm bölümünü okuyarak ilgili konuyu tekrar etmeleri önerilir.
Bu çalışma gerçek Açıköğretim sınavlarında çıkmış soruların birebir kopyası değildir. Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I dersinin konu kapsamı esas alınarak özel olarak hazırlanmış bir sınava hazırlık materyalidir.
