- Sınıf Fen Bilimleri dersi; öğrencilerin doğayı, canlıları, kuvvet ve hareket olaylarını, ışığı, maddeyi, elektriği ve çevreyi bilimsel bir bakış açısıyla incelemelerine yardımcı olur.
Güncel MEB programında 6. sınıf Fen Bilimleri dersi 7 ana üniteden oluşmaktadır: Güneş Sistemi ve Tutulmalar, Kuvvetin Etkisinde Hareket, Canlılarda Sistemler, Işığın Yansıması ve Renkler, Maddenin Ayırt Edici Özellikleri, Elektriğin İletimi ve Direnç ile Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim.
1. Ünite: Güneş Sistemi ve Tutulmalar
Bu ünitede öğrenciler Güneş sistemindeki gezegenleri ve temel özelliklerini öğrenir.
Güneş sisteminde Güneş’e yakınlık sırasına göre;
Merkür – Venüs – Dünya – Mars – Jüpiter – Satürn – Uranüs – Neptün
olmak üzere sekiz gezegen bulunur.
Gezegenler temel özelliklerine göre karasal ve gazsal gezegenler şeklinde sınıflandırılabilir. Ayrıca gezegenlerin büyüklükleri, halkalarının bulunup bulunmaması ve Güneş’e olan konumları karşılaştırılır. MEB programında gezegenlerin sınıflandırılması ve Güneş sistemi modellerinin oluşturulması temel öğrenme alanları arasında bulunmaktadır.
Mars ile Jüpiter arasında Asteroit Kuşağı bulunur.
Uzaydaki küçük kaya parçaları ve gök taşlarıyla ilgili kavramların birbirinden ayrılması önemlidir. Dünya atmosferine giren gök taşlarının oluşturduğu ışıklı olay meteor olarak adlandırılırken, yeryüzüne ulaşabilen parçalar meteorit olarak isimlendirilir.
Güneş Tutulması
Güneş tutulması, Ay’ın Güneş ile Dünya arasına girmesi sonucunda gerçekleşir.
Bu sırada Ay’ın gölgesi Dünya’nın belirli bölgelerine düşer ve Güneş’in tamamı veya bir bölümü kısa süreliğine görülemez hâle gelebilir.
Ay Tutulması
Ay tutulmasında ise Dünya, Güneş ile Ay arasında bulunur.
Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer. Güneş ve Ay tutulmalarının oluşum koşulları, benzerlikleri ve farklılıkları güncel program kapsamında model ve bilimsel çıkarım yoluyla ele alınmaktadır.
2. Ünite: Kuvvetin Etkisinde Hareket
Bir cisme uygulanan itme veya çekme etkisine kuvvet denir. Kuvvetin büyüklüğü Newton (N) birimiyle ifade edilir.
Bir cisme aynı doğrultuda birden fazla kuvvet etki ettiğinde bu kuvvetlerin toplam etkisine bileşke kuvvet adı verilir.
Kuvvetler aynı yöndeyse büyüklükleri toplanır.
Örneğin bir cisme doğu yönünde 4 N ve yine doğu yönünde 6 N kuvvet uygulanıyorsa bileşke kuvvet:
4 + 6 = 10 N doğu yönündedir.
Kuvvetler zıt yönlerdeyse büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılır ve bileşke kuvvet büyük kuvvetin yönünde olur.
Dengelenmiş Kuvvet
Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi 0 N ise kuvvetler dengelenmiştir.
Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki duran bir cisim durmaya devam edebilir.
Dengelenmemiş Kuvvet
Bileşke kuvvet sıfırdan farklıysa cisme dengelenmemiş kuvvet etki etmektedir. Bu durum cismin hareketinde değişikliğe neden olabilir.
Sürat ve Hız
Sürat, alınan yol ile zaman arasındaki ilişkiyi gösterir.
Sürat = Alınan Yol / Geçen Zaman
Örneğin 200 metre yolu 20 saniyede alan bir aracın ortalama sürati:
200 / 20 = 10 m/s olur.
Güncel programda sürat ile hızın karşılaştırılması, alınan yol ile yer değiştirme arasındaki ilişkinin anlaşılması da önemli öğrenme alanlarından biridir.
3. Ünite: Canlılarda Sistemler
Bu ünitede bitki, hayvan ve insanlarda üreme, büyüme ve gelişme ile insan vücudundaki bazı düzenleyici sistemler ele alınmaktadır.
Eşeyli ve Eşeysiz Üreme
Eşeyli üremede iki farklı üreme hücresinin birleşmesi söz konusudur ve genetik çeşitlilik meydana gelebilir.
Eşeysiz üremede ise tek canlıdan yeni bireyler meydana gelir. Bölünerek üreme, tomurcuklanma ve vejetatif üreme gibi farklı eşeysiz üreme yolları bulunabilir.
Bitkilerde Çimlenme
Bir tohumun çimlenebilmesi için uygun koşullara ihtiyaç vardır. Su, uygun sıcaklık ve oksijen çimlenmeyi etkileyen temel faktörlerdendir.
Bitkilerin büyümesi ve gelişmesinde ise ışık, su, sıcaklık ve gerekli mineraller gibi çevresel koşullar önem taşır.
İnsanlarda Sistemler
Ünitede insan üreme sisteminin temel yapı ve organları, sinir sistemi ve iç salgı bezleri de incelenmektedir. Ayrıca ergenlik döneminde gerçekleşen bedensel ve ruhsal değişimler ile denetleyici ve düzenleyici sistemlerin sağlığının korunması üzerinde durulur.
Ergenlik dönemindeki değişimlerin gelişimin doğal bir parçası olduğu unutulmamalıdır.
4. Ünite: Işığın Yansıması ve Renkler
Bir yüzeye ulaşan ışığın geldiği ortama geri dönmesine yansıma denir.
Düzgün yüzeylerde ışınlar daha düzenli şekilde yansırken pürüzlü yüzeylerde farklı yönlere dağılarak yansıyabilir. Bunlar düzgün yansıma ve dağınık yansıma olarak ifade edilir.
Yansıma olayında;
- gelen ışın,
- yansıyan ışın,
- yüzey normali,
- gelme açısı,
- yansıma açısı
temel kavramlardır.
Aynalar
Aynalar genel olarak;
düz ayna, çukur ayna ve tümsek ayna
şeklinde incelenir.
Bu aynaların oluşturduğu görüntülerin özellikleri farklıdır ve günlük yaşamda kullanım alanları da buna göre değişir.
Işık ve Renkler
Beyaz ışık farklı renklerin birleşiminden oluşur. Bir cismin hangi renkte görüldüğü, üzerine düşen ışığın hangi bölümlerini yansıttığı veya soğurduğu ile ilişkilidir.
MEB programında ayrıca ışığın soğurulması ve güneş enerjisinden yararlanma yolları da ele alınmaktadır.
5. Ünite: Maddenin Ayırt Edici Özellikleri
Maddelerin birbirinden ayrılmasını sağlayan bazı özelliklere ayırt edici özellikler denir.
- sınıfta özellikle;
- genleşme ve büzülme,
- erime noktası,
- donma noktası,
- kaynama noktası,
- yoğunluk
konuları üzerinde durulmaktadır.
Genleşme ve Büzülme
Maddelerin büyük bölümü ısı aldığında genleşir, ısı verdiğinde ise büzülebilir.
Örneğin demir yolu rayları arasında boşluk bırakılmasının nedenlerinden biri sıcaklık değişimlerinde meydana gelebilecek genleşmedir.
Erime ve Donma
Katı bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmesine erime, sıvının ısı vererek katı hâle geçmesine donma denir.
Kaynama
Bir sıvının belirli koşullarda her tarafında gaz kabarcıkları oluşturarak gaz hâline geçmesine kaynama denir.
Yoğunluk
Bir maddenin birim hacimdeki kütlesine yoğunluk denir.
Yoğunluk = Kütle / Hacim
Yoğunluk konusu yalnızca hesaplama açısından değil, maddelerin doğadaki davranışlarının ve canlı yaşamı açısından bazı olayların açıklanmasında da önem taşımaktadır.
6. Ünite: Elektriğin İletimi ve Direnç
Maddeler elektrik akımını iletme özelliklerine göre iletken ve yalıtkan olarak sınıflandırılabilir.
Metallerin pek çoğu iyi elektrik iletkenidir. Plastik, cam ve kauçuk gibi maddeler ise günlük yaşamda yalıtım amacıyla kullanılabilir.
Elektrik kablolarının iç kısmının metal, dış bölümünün ise plastikle kaplı olması bunun günlük yaşamdan önemli bir örneğidir.
Elektriksel Direnç
Elektrik akımının geçişine karşı gösterilen zorluğa elektriksel direnç denir.
Bir devrede direnç arttığında elektrik akımının etkisi değişebilir. Bu durum ampulün parlaklığı üzerinde gözlemlenebilir.
MEB programında öğrencilerin farklı maddelerin iletkenliğini deneylerle test etmeleri, ampul parlaklığını etkileyen değişkenleri incelemeleri ve ayarlanabilir direnç kullanarak direncin ampul parlaklığına etkisi hakkında çıkarım yapmaları amaçlanmaktadır.
7. Ünite: Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim
Doğada yaşayan farklı canlı türlerinin oluşturduğu çeşitliliğe biyoçeşitlilik denir.
Biyoçeşitlilik, ekosistemlerin devamlılığı ve doğal dengenin korunması açısından büyük önem taşır.
Habitat kaybı, çevre kirliliği, plansız kentleşme ve bazı bilinçsiz insan faaliyetleri canlı çeşitliliğini olumsuz etkileyebilir.
Güncel MEB programında öğrencilerin biyoçeşitliliğin doğal yaşam açısından önemini araştırmaları ve onu tehdit eden faktörleri bilimsel verilere dayanarak değerlendirmeleri beklenmektedir.
Yakıtlar ve Çevre
Isınma amacıyla kullanılan bazı yakıtların çevre ve insan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olabilir.
Yakıtların bilinçli kullanılması, enerji tasarrufu yapılması ve çevre üzerindeki zararlı etkilerin azaltılması sürdürülebilir yaşam açısından önemlidir.
Çevre Sorunları
Hava, su ve toprak kirliliği gibi çevre sorunlarının ortaya çıkmasında insan faaliyetleri önemli rol oynayabilir.
Ünitede öğrencilerin yakın çevrelerinde veya Türkiye’de görülen çevre sorunlarını inceleyerek bunların çözümüne ilişkin öneriler geliştirmeleri amaçlanmaktadır.
6. Sınıf Fen Bilimleri Dersine Nasıl Çalışılmalı?
Fen Bilimleri dersinde yalnızca bilgileri ezberlemek yerine neden-sonuç ilişkisi kurmak önemlidir.
Öğrenciler özellikle;
- deney sonuçlarını yorumlama,
- tablo ve grafik okuma,
- günlük yaşamla bağlantı kurma,
- verilen bilgilerden çıkarım yapma,
- basit hesaplamalar yapma,
- benzer kavramları karşılaştırma
konularında bol soru çözmelidir.
Hazırlanan 20 soruluk 6. Sınıf Fen Bilimleri çalışma PDF’si, öğrencilerin bu konuları tekrar etmelerine ve farklı soru türleriyle bilgilerini pekiştirmelerine yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır.
Soruların ardından cevap anahtarı, daha sonraki bölümde ise her sorunun ayrıntılı çözümü bulunmaktadır.
Sorular gerçek sınavlardan alınmamış olup güncel 6. sınıf Fen Bilimleri konu kapsamına uygun şekilde özgün çalışma soruları olarak hazırlanmıştır.
