Hazırlanan çalışma; öğrencilerin yalnızca bilgiyi hatırlamalarını değil, okuduklarını anlamalarını, yorumlamalarını, metinden çıkarım yapmalarını ve Türkçeyi doğru kullanmalarını ölçmeye yöneliktir. Sorularda paragraf, anlam bilgisi, hikâye, şiir, söz sanatları, yazım ve noktalama gibi farklı beceri alanlarına yer verilmiştir.
Bağlamdan Sözcük ve Söz Grubu Anlamı
Bir sözcüğün anlamını belirlerken yalnızca sözlük anlamına bakmak her zaman yeterli değildir. Sözcüğün bulunduğu cümle ve metnin bütünü dikkate alınmalıdır.
Bu konuda öğrenciden, sözcüğün metin içerisinde hangi anlamda kullanıldığını fark etmesi ve bağlamdan hareketle doğru yoruma ulaşması beklenir.
Metinden Çıkarım Yapma
Çıkarım, metinde doğrudan yazılmayan bir bilgiye verilen ipuçlarından hareketle ulaşmaktır.
Öğrencinin metindeki olayları, kişilerin davranışlarını ve verilen ayrıntıları birlikte değerlendirmesi gerekir. Çıkarım yapılırken metinde bulunmayan kişisel yorumlardan kaçınılmalıdır.
Açık ve Örtük Anlam
Açık anlam, metinde doğrudan ifade edilen bilgidir.
Örtük anlam ise açıkça söylenmeyen fakat cümlenin veya metnin yapısından anlaşılabilen bilgidir.
Bu konudaki sorular öğrencinin yalnızca yazılanları değil, yazılanlardan anlaşılabilecek sonuçları da değerlendirmesini gerektirir.
Hikâye Unsurları
Bir hikâyeyi oluşturan temel unsurlar şunlardır:
- Olay
- Kişiler
- Yer
- Zaman
Olay, metinde yaşanan temel durumu; kişiler, olayın içinde bulunan karakterleri; yer, olayın gerçekleştiği ortamı; zaman ise olayın gerçekleştiği dönemi veya zamanı ifade eder.
Metinleri doğru anlayabilmek için bu unsurların birbirinden ayrılması önemlidir.
Metnin Bölümleri
Bir metin genel olarak giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.
Giriş bölümünde konuya başlanır ve okuyucu metne hazırlanır.
Gelişme bölümünde düşünce veya olay ayrıntılı biçimde açıklanır.
Sonuç bölümünde ise anlatılanlar tamamlanır ve metin bir sonuca bağlanır.
Cümlelerin metnin hangi bölümüne uygun olduğunu anlayabilmek, metnin anlam akışını kavramayı gerektirir.
Ana Düşünce
Ana düşünce, yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesajdır.
Bir metnin ana düşüncesini bulurken yalnızca tek bir cümleye değil, metnin tamamına bakılmalıdır. Doğru ana düşünce, metinde anlatılan ayrıntıların büyük bölümünü kapsamalıdır.
Metnin Konusu
Metnin konusu, metinde neyden söz edildiğini ifade eder.
Konu ile ana düşünce birbirinden farklıdır. Konu daha kısa ve genel bir ifadeyken ana düşünce, yazarın konu hakkında vermek istediği mesajdır.
Metne Uygun Başlık Belirleme
Başlık, metnin konusunu veya ana düşüncesini kısa ve anlaşılır biçimde yansıtmalıdır.
Uygun başlık belirlenirken metnin yalnızca bir bölümüne değil, tamamına uygun olmasına dikkat edilmelidir.
Düşünceyi Geliştirme Yolları
Yazarlar anlatmak istedikleri düşünceleri daha açık ve etkili hâle getirmek için farklı yöntemlerden yararlanır.
Bunların başlıcaları:
- Tanımlama
- Örneklendirme
- Karşılaştırma
- Sayısal verilerden yararlanma
Bu yöntemleri ayırt edebilmek, paragraf sorularında metnin nasıl oluşturulduğunu anlamayı kolaylaştırır.
Geçiş ve Bağlantı İfadeleri
Cümleler ve düşünceler arasında bağlantı kuran bazı ifadeler vardır.
Bu ifadeler;
- Düşüncenin yönünü değiştirebilir,
- Önceki bilgiyi açıklayabilir,
- Bir sonuca bağlayabilir,
- Farklı düşünceler arasında ilişki kurabilir.
Metindeki düşünce akışını anlamak için bağlantı ifadelerine dikkat edilmelidir.
Neden-Sonuç İlişkisi
Bir olayın gerçekleşme sebebi ile ortaya çıkan sonucu arasında kurulan ilişkiye neden-sonuç ilişkisi denir.
Bu tür cümlelerde bir olayın neden gerçekleştiği açıklanır.
Neden ile sonucu doğru ayırabilmek, anlam bilgisi sorularında önemli bir beceridir.
Amaç-Sonuç İlişkisi
Amaç-sonuç cümlelerinde bir davranışın hangi amaçla yapıldığı belirtilir.
Neden-sonuç ile amaç-sonuç birbirine benzeyebilir. Ancak neden bir olayın sebebini açıklarken amaç, gerçekleştirilmek istenen hedefi belirtir.
Koşul-Sonuç İlişkisi
Bir olayın gerçekleşmesinin başka bir duruma bağlı olması koşul-sonuç ilişkisini oluşturur.
Bu tür anlatımlarda sonucun gerçekleşmesi için belirli bir şartın yerine gelmesi gerekir.
Benzetme
Benzetme, aralarında ortak özellik bulunan iki varlık veya kavramdan birinin diğerine benzetilmesidir.
Benzetmeler anlatımı daha canlı, güçlü ve akılda kalıcı hâle getirir. Öğrencinin hangi iki unsur arasında benzerlik kurulduğunu belirleyebilmesi önemlidir.
Kişileştirme
İnsan dışındaki canlılara, varlıklara veya doğa olaylarına insana ait özelliklerin verilmesine kişileştirme denir.
Kişileştirme, özellikle şiir ve edebî metinlerde anlatımı etkili hâle getiren söz sanatlarından biridir.
Şiirin Biçim Özellikleri
Şiirde her satıra dize, dizelerin oluşturduğu gruplara ise kıta veya bölüm denir.
Şiir incelenirken:
- Dize sayısı
- Kıta düzeni
- Ses tekrarları
- Sözcüklerin kullanımı
- Şiirde oluşturulan duygu
gibi özelliklere dikkat edilir.
Şiir sorularında hem biçim hem de anlam birlikte değerlendirilebilir.
Şiirde Duygu ve Ana Mesaj
Şiirlerde sevgi, özlem, mutluluk, üzüntü, doğa sevgisi, vatan sevgisi gibi farklı duygular işlenebilir.
Öğrencinin şiirde baskın olan duyguyu ve şairin vermek istediği temel mesajı belirleyebilmesi beklenir.
Yazım Kuralları
Yazım kuralları, Türkçenin doğru ve anlaşılır kullanılmasını sağlar.
Bu çalışma kapsamında özellikle:
- Büyük harflerin kullanımı
- Özel adların yazımı
- Özel adlara gelen ekler
- Bağlaçların yazımı
- Sık kullanılan kelimelerin doğru yazılışı
gibi temel kurallara dikkat edilmelidir.
Yazım sorularında kelimenin yalnızca görünüşüne değil, cümledeki görevine de bakılması gerekir.
Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri cümlelerin doğru anlaşılmasını sağlar.
- sınıf düzeyinde özellikle:
- Nokta
- Virgül
- Soru işareti
- Ünlem işareti
- İki nokta
- Tırnak işareti
- Kesme işareti
gibi işaretlerin kullanım amaçlarının bilinmesi önemlidir.
Bir noktalama işaretinin doğru seçilebilmesi için cümlenin anlamı ve yapısı birlikte değerlendirilmelidir.
Yaratıcı Yazma ve Anlatım Becerisi
Türkçe dersinin önemli amaçlarından biri öğrencinin duygu ve düşüncelerini düzenli, anlaşılır ve etkili biçimde ifade edebilmesidir.
İyi bir yazıda:
- Konu dışına çıkılmaması,
- Cümleler arasında anlam bağlantısı kurulması,
- Gereksiz tekrarlardan kaçınılması,
- Yazım ve noktalama kurallarına uyulması,
- Giriş, gelişme ve sonuç bütünlüğünün korunması
önemlidir.
Bu Çalışma Neleri Ölçüyor?
Hazırlanan 20 soruluk çalışma öğrencilerin;
okuduğunu anlama, yorumlama, çıkarım yapma, paragrafın yapısını çözümleme, söz sanatlarını tanıma, şiiri değerlendirme, cümleler arasındaki anlam ilişkilerini belirleme ve Türkçeyi yazım kurallarına uygun kullanma becerilerini ölçmektedir.
Bu nedenle öğrencilerin testi çözmeden önce yalnızca kuralları ezberlemeleri yerine, kısa metinler okuyarak anlam ve yorum çalışmaları yapmaları daha faydalı olacaktır.
