Sevgili öğrenciler, bu çalışmada Türkçe dersinde öğrendiğimiz temel bilgileri birlikte tekrar edeceğiz. Türkçe dersi yalnızca doğru okuyup yazmayı değil; okuduğumuzu anlamayı, düşüncelerimizi doğru ifade etmeyi, kelimelerin anlamlarını kavramayı ve yazım kurallarını doğru kullanmayı da öğretir.
Hazırlanan 50 soruluk yazılı sınavında özellikle okuduğunu anlama, sözcük bilgisi, cümlede anlam, yazım kuralları ve noktalama işaretleri üzerinde durulmuştur. Şimdi bu konuları öğretmeniniz sınıfta anlatıyormuş gibi sırayla inceleyelim.
Okuduğunu Anlama
Türkçe dersinde en önemli becerilerden biri okuduğumuzu doğru anlamaktır. Bir metni okurken yalnızca kelimeleri seslendirmemiz yeterli değildir. Metinde anlatılan olayları, kişileri, yerleri ve verilmek istenen mesajı da anlamamız gerekir.
Bir metni okurken kendimize şu soruları sorabiliriz:
- Metinde kimlerden söz ediliyor?
- Olay nerede gerçekleşiyor?
- Olay ne zaman gerçekleşiyor?
- Kahramanlar ne yapıyor?
- Metnin konusu nedir?
- Metnin bize vermek istediği asıl düşünce nedir?
Bu sorulara cevap verebiliyorsak metni büyük ölçüde anlamışız demektir.
Metnin Konusu
Metnin konusu, metinde neyden söz edildiğini anlatır.
Örneğin bir metinde Ali’nin bahçeye fidan dikmesi ve fidanları her gün sulaması anlatılıyorsa metnin konusu fidan yetiştirme veya doğayı koruma olabilir.
Konu belirlerken metnin tamamına bakmalıyız. Yalnızca bir cümleye göre karar vermemeliyiz.
Ana Fikir
Ana fikir, yazarın okuyucuya vermek istediği en önemli düşüncedir.
Konu ile ana fikir birbirine benzese de aynı şey değildir.
Örneğin:
Konu: Kitap okumak
Ana fikir: Düzenli kitap okumak bilgilerimizi artırır ve düşünme becerimizi geliştirir.
Ana fikri bulurken kendimize şu soruyu sorabiliriz:
“Yazar bu metni neden yazmış olabilir?”
Bu sorunun cevabı çoğu zaman bizi ana fikre götürür.
Metindeki Olayların Sırası
Bir olay anlatılırken bazı işler önce, bazıları sonra gerçekleşir. Olayları gerçekleşme sırasına göre sıralamamız gerekir.
Bu nedenle şu kelimelere dikkat ederiz:
önce, sonra, daha sonra, ardından, en sonunda
Örneğin:
- Ece uyandı.
- Elini yüzünü yıkadı.
- Kahvaltısını yaptı.
- Okula gitti.
Bu olayların sırası değiştirildiğinde anlatımın anlamı da bozulabilir.
Metinden Çıkarım Yapma
Bazen bir metinde bazı bilgiler doğrudan söylenmez. Okuduklarımızdan hareket ederek sonucu bizim bulmamız gerekir. Buna çıkarım yapma denir.
Örneğin:
“Efe dışarı çıkarken montunu giydi ve şemsiyesini yanına aldı.”
Bu cümlede “hava yağmurluydu” denmemiştir. Ancak Efe’nin şemsiye almasından havanın yağmurlu olabileceğini düşünebiliriz.
Çıkarım sorularında metinde verilen ipuçlarını dikkatlice kullanmalıyız.
Tahminde Bulunma
Bir metnin bir bölümünü okuduktan sonra olayın nasıl devam edebileceğini tahmin edebiliriz.
Tahmin yaparken tamamen hayalî bir cevap vermemeliyiz. Tahminimizin, okuduğumuz bilgilerle uyumlu olması gerekir.
Örneğin bir çocuk kaybolmuş bir kediyi bulmuşsa metnin devamında kedinin sahibini araması mantıklı bir tahmin olabilir.
Sözcüklerin Anlamını Cümleden Bulma
Bazı kelimelerin anlamını bilmesek bile kullanıldığı cümle bize ipucu verebilir.
Örneğin:
“Deniz, yarışmayı kazandığını öğrenince çok neşelendi.”
Bu cümleden “neşelenmek” kelimesinin sevinmek, mutlu olmak anlamına geldiğini anlayabiliriz.
Bu nedenle bilmediğimiz bir kelimeyle karşılaştığımızda önce kelimenin bulunduğu cümlenin tamamını okumalıyız.
Eş Anlamlı Kelimeler
Yazılışları farklı olduğu hâlde anlamları aynı veya birbirine çok yakın olan kelimelere eş anlamlı kelimeler denir.
Örnekler:
- cevap – yanıt
- okul – mektep
- misafir – konuk
- hediye – armağan
- yıl – sene
- kalp – yürek
Bir cümlede eş anlamlı kelimelerden biri diğerinin yerine kullanılabilir. Ancak cümlenin anlamının bozulmamasına dikkat etmek gerekir.
Zıt Anlamlı Kelimeler
Anlamları birbirinin karşıtı olan kelimelere zıt anlamlı kelimeler denir.
Örnekler:
- büyük – küçük
- uzun – kısa
- hızlı – yavaş
- eski – yeni
- sıcak – soğuk
- kolay – zor
Her kelimenin zıt anlamlısı olmayabilir. Bu nedenle bir kelimeyi görür görmez mutlaka zıt anlamlısı varmış gibi düşünmemeliyiz.
Sözlük Sırası
Kelimeler sözlüklerde alfabetik sıraya göre yerleştirilir.
Türk alfabesindeki harflerin sırasını bilmek bu nedenle önemlidir.
Kelimeleri alfabetik olarak sıralarken önce ilk harflerine bakarız. İlk harfler aynıysa ikinci harflere, onlar da aynıysa sonraki harflere bakarız.
Örneğin:
balık – bardak – bebek
“balık” ve “bardak” kelimeleri “ba” ile başlar. Sonraki harflerine baktığımızda “l” harfi “r” harfinden önce geldiği için “balık” önce yazılır.
Cümlede Anlam
Bir cümle bize bir düşünce, duygu, olay veya bilgi anlatır.
Cümleyi anlamaya çalışırken kelimelerin birbiriyle olan ilişkisine dikkat ederiz.
Örneğin:
“Yağmur yağdığı için maç ertelendi.”
Burada maçın ertelenmesinin nedeni yağmurun yağmasıdır.
Neden-Sonuç Cümleleri
Bir olayın neden gerçekleştiğini ve bunun sonucunda ne olduğunu anlatan cümlelere neden-sonuç cümleleri denir.
Örneğin:
“Çok çalıştığı için sınavdan yüksek not aldı.”
Neden: Çok çalışması
Sonuç: Yüksek not alması
Neden-sonuç ilişkisini bulurken “neden?” sorusunu sorabiliriz.
Büyük Harflerin Kullanımı
Cümleler büyük harfle başlar.
Örneğin:
Bugün okula erken gittim.
Ayrıca insanların, şehirlerin, ülkelerin ve özel isimlerin ilk harfleri büyük yazılır.
Örnekler:
- Ayşe
- Mehmet
- Ankara
- Türkiye
- Çanakkale
Özel isimlere getirilen bazı ekler kesme işaretiyle ayrılır.
Örneğin:
Ankara’ya, Ahmet’in, Türkiye’nin
Noktalama İşaretleri
Yazılarımızın doğru anlaşılabilmesi için noktalama işaretlerini doğru kullanmamız gerekir.
Nokta (.)
Tamamlanmış cümlelerin sonunda kullanılır.
Bugün kitap okudum.
Virgül (,)
Birbiri ardına sıralanan kelimeleri veya eş görevli sözleri ayırmak için kullanılır.
Çantama kitap, defter, kalem ve silgi koydum.
Soru İşareti (?)
Soru bildiren cümlelerin sonunda kullanılır.
Bugün okula gelecek misin?
Ünlem İşareti (!)
Sevinç, korku, şaşkınlık ve heyecan gibi duyguların anlatıldığı cümlelerin sonunda kullanılabilir.
Yaşasın, yarışmayı kazandık!
Kesme İşareti (‘)
Özel isimlere getirilen bazı ekleri ayırmak için kullanılır.
Zeynep’in kitabı masada kaldı.
Doğru ve Anlamlı Cümle Kurma
Bir cümlede kelimelerin doğru sırada kullanılması gerekir.
Örneğin:
“Bahçede çocuklar oyun oynuyor.”
Bu cümle anlamlıdır.
Ancak:
“Oyun bahçede oynuyor çocuklar.”
şeklindeki kullanım anlatım bakımından uygun değildir.
Cümle oluştururken önce ne anlatmak istediğimizi düşünmeli ve kelimeleri buna uygun şekilde sıralamalıyız.
Sınavda Nelere Dikkat Etmeliyiz?
Sevgili öğrenciler, Türkçe sorularında başarılı olmak için soruları hızlı okumaktan çok dikkatli okumak önemlidir.
Bir metin sorusunu çözerken önce metni anlayarak okuyun. Ardından soruyu okuyup cevabınızı metinde arayın. Bir kelimenin anlamından emin değilseniz o kelimenin bulunduğu cümleye tekrar bakın.
Yazım ve noktalama sorularında ise cümlenin başlangıcına, özel isimlere ve cümlenin anlamına özellikle dikkat edin.
Unutmayın, Türkçede başarılı olmanın en güzel yollarından biri bol bol kitap okumaktır. Okudukça kelime hazinemiz gelişir, metinleri daha kolay anlarız ve düşüncelerimizi daha güzel ifade etmeye başlarız.
Öğretmenden Küçük Bir Hatırlatma
Sınavdaki her soruyu dikkatlice okuyun. İlk gördüğünüz seçeneği hemen işaretlemek yerine bütün seçenekleri inceleyin. Okuma metinlerinde cevabı kendi düşüncenize göre değil, metinde verilen bilgilere göre bulmaya çalışın.
Sözcük anlamı, eş anlam, zıt anlam, yazım ve noktalama konularında küçük ayrıntılar önemlidir. Bu nedenle sınavı bitirdiğinizde cevaplarınızı bir kez daha kontrol etmeyi unutmayın.
Düzenli çalışan, okuduklarını anlayan ve öğrendiklerini tekrar eden her öğrenci Türkçe dersinde başarılı olabilir.
